Erazm J\u00f3zef Jerzmanowski<\/p>\n\n\n\n

1844 -1909<\/p>\n\n\n\n

9 lutego 2025 roku odby\u0142y si\u0119 uroczysto\u015bci obchod\u00f3w rocznicy \u015bmierci wielkiego filantropa XIX i XX
wieku Erazma J\u00f3zefa Jerzmanowskiego. Organizatorem uroczysto\u015bci by\u0142o Towarzystwo \\przyjaci\u00f3\u0142
Prokocimia i Polska Prowincja O.O Augustian\u00f3w. W tym roku przypada 116.Rocznica Jego \u015bmierci.
W uroczysto\u015bciach udzia\u0142 wzi\u0119li m.in.: Przedstawiciele Rady Miasta Krakowa, Rady Dzielnicy XII
Bie\u017can\u00f3w \u2013 Prokocim, Cz\u0142onkowie Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Prokocimia im. E i A Jerzmanowskich,
Klubu Sportowego Kolejarz-Prokocim, Szko\u0142y Podstawowej z Oddzia\u0142ami Integracyjnymi nr 4
w Wieliczce, Szko\u0142y Podstawowej nr 61, XV Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego oraz organizacje
i stowarzyszenia lokalne wraz z licznie przyby\u0142ymi mieszka\u0144cami Prokocimia. Uroczysto\u015bci u\u015bwietni\u0142a
obecno\u015b\u0107 Poczt\u00f3w Sztandarowych. Po Mszy \u015aw. w intencji \u015bp. E.J. Jerzmanowskiego w Kaplicy O.O.
Augustian\u00f3w pw. \u015aw. Miko\u0142aja z Tolentino, kt\u00f3rej przewodniczy\u0142 O.O Benjamin, nast\u0105pi\u0142 przemarsz do
parku pod Pomnik Jerzmanowskiego, gdzie z\u0142o\u017cono kwiaty i zapalono znicze. Kwiaty z\u0142o\u017cono r\u00f3wnie\u017c
na grobowcu Erazma i Anny Jerzmanowskich na cmentarzu Rakowickim.<\/p>\n\n\n\n

Serdecznie dzi\u0119kujemy wszystkim uczestnikom.<\/p>\n\n\n\n

List opisuj\u0105cy udzia\u0142 E. J. Jerzmanowskiego w powstaniu styczniowym przedstawi\u0142 Prezes TPP.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Erazm J\u00f3zef Jerzmanowski (1844-1909)<\/p>\n\n\n\n

Erazm J\u00f3zef Jerzmanowski powstaniec, in\u017cynier, przedsi\u0119biorca, filantrop prze\u0142omu XIX i XX wieku,
urodzi\u0142 si\u0119 2 czerwca 1844 roku w Tomis\u0142awicach, \u00f3wczesnej guberni kaliskiej w Kr\u00f3lestwie Polskim
w szlacheckiej rodzinie ziemia\u0144skiej herbu Do\u0142\u0119ga.
Jerzmanowski otrzymawszy solidne wychowanie i wykszta\u0142cenie pocz\u0105tkowo w domu, nast\u0119pnie za\u015b
w Gimnazjum Gubernialnym w Warszawie, w 1862 roku rozpocz\u0105\u0142 studia w Instytucie Politechnicznym
i Rolno-Le\u015bnym w Pu\u0142awach.
Na wie\u015b\u0107 o og\u0142oszeniu przez Centralny Narodowy Komitet Powstania, pu\u0142awscy studenci zwani
\u201ePu\u0142awiakami\u201d w wi\u0119kszo\u015bci przyst\u0105pili do powstania w liczbie oko\u0142o 400 os\u00f3b, sk\u0142adaj\u0105c w parkowej
\u015awi\u0105tyni Sybilli przysi\u0119g\u0119 braterstwa i walki \u201ema \u015bmier\u0107 i \u017cycie\u201d wypowiadaj\u0105c s\u0142owa przysi\u0119gi,
przytocz\u0119 jej fragment\u201d
(\u2026) Przysi\u0119gam Panu Bogu Wszechmog\u0105cemu, w Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej Jedynemu, i\u017c b\u0119d\u0119 walczy\u0107 do
ostatniej kropli krwi i do ostatniego tchnienia za ca\u0142o\u015b\u0107 i niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski<\/em> (\u2026.) tak mi Bo\u017ce
dopom\u00f3\u017c i niewinna Syna Jego Matko <\/em>(\u2026)
\u201ePu\u0142awiacy\u201d pod dow\u00f3dztwem Leona Frankowskiego oraz Antoniego Zdanowicza skierowali si\u0119
w stron\u0119 Kazimierza Dolnego, sw\u00f3j chrzest bojowy przeszli 24 stycznia 1963 roku w potyczce z
Rosjanami pod Kurowem, by\u0142 to faktycznie napad na rz\u0105dowy konw\u00f3j pocztowy, w kt\u00f3rym zdobyli
kwot\u0119 48 tysi\u0119cy rubli.
Na skutek zbli\u017cania si\u0119 du\u017cych si\u0142 rosyjskich powsta\u0144cy ewakuowali si\u0119 do Kazimierza Dolnego,
a nast\u0119pnie na drugi brzeg Wis\u0142y i skierowali si\u0119 w stron\u0119 Sandomierza, gdzie zostali w dniu 8 lutego
1863 roku rozgromieni przez Oddzia\u0142 Kozak\u00f3w. Dow\u00f3dca Frankowski zosta\u0142 wzi\u0119ty do niewoli i
powieszony. Niedobitki, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142 Adam Chmielowski i Erazm Jerzmanowski przedarli si\u0119
w kierunku \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca w G\u00f3rach \u015awi\u0119tokrzyskich i w Nowej S\u0142upi przeszli pod komend\u0119 Mariana
Langiewicza. W\u00f3wczas to Jerzmanowski pozna\u0142 Karola Ch\u0142apowskiego p\u00f3\u017aniejszego m\u0119\u017ca Heleny
Modrzejewskiej, z kt\u00f3rym spotyka\u0142 si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci podczas swojej dzia\u0142alno\u015bci charytatywnej w
Stanach Zjednoczonych. Erazm Jerzmanowski bierze udzia\u0142 w olkuskiej wyprawie J\u00f3zefa Miniewskiego.
Udaje si\u0119 do Krakowa gdzie zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w akcj\u0119 werbunkow\u0105 do oddzia\u0142\u00f3w powsta\u0144czych.
Powsta\u0142a w\u00f3wczas tak zwana Legia Zagraniczna Francusko-W\u0142oska, kt\u00f3ra przekroczy\u0142a kordon w
okolicach Krzeszowa (pod dow\u00f3dztwem Francesco Nullo).
Erazm Jerzmanowski wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w wyprawie i w walce pod Krzykawk\u0105 5 maja 1963 roku, porozbiciu Legion\u00f3w Francusko-W\u0142oskich Jerzmanowskiemu uda\u0142o si\u0119 przedosta\u0107 na teren Galicji, gdzie
zosta\u0142 internowany przez w\u0142adze austriackie i osadzony w twierdzy w O\u0142omu\u0144cu.
Erazm Jerzmanowski bra\u0142 udzia\u0142 w powstaniu styczniowym pocz\u0105tkowo, jako szeregowy
\u017co\u0142nierz, ale musia\u0142 si\u0119 wykaza\u0107 pod czas walk, skoro w pi\u015bmie z 15 sierpnia 1864 roku wydanym
w Pary\u017cu przez Komisarza Rz\u0105dowego Polskiego Rz\u0105du Narodowego po\u015bwiadcza si\u0119 o s\u0142u\u017cbie
Erazma Jerzmanowskiego w Armii Narodowej Polskiej w stopniu porucznika.
Otrzymawszy nakaz opuszczenia Monarchii Habsburg\u00f3w Erazm udaje si\u0119 w 1864 roku na emigracj\u0119
pocz\u0105tkowo do Szwajcarii, a nast\u0119pnie do Francji, gdzie w Pary\u017cu pobiera\u0142 nauk\u0119 w szkole Narodowej
Polskiej na Montparnassie. W 1866 roku korzystaj\u0105c z zas\u0142ug swojego przodka, wiernego towarzysza
cesarza Napoleona Bonapartego uzyska\u0142 pozwolenie na odbycie studi\u00f3w w s\u0142ynnej Szkole In\u017cynierii
Wojskowej w Metz, w kt\u00f3rej pilnie oddawa\u0142 si\u0119 studiom z zakresu matematyki i chemii.
Na skutek politycznych przepychanek, jakie mia\u0142y miejsce w\u015br\u00f3d Polonii Francuskiej, Jerzmanowski
odsun\u0105\u0142 si\u0119 ca\u0142kowicie w cie\u0144 i kolejne lata po\u015bwi\u0119ci\u0142 sprawom nauki. Podczas wojny francusko-pruskiej
w 1870 roku walczy\u0142, jako oficer francuski d\u0105\u017c\u0105c do utworzenia legionu polskiego podczas tej wojny, za
co otrzyma\u0142 Krzy\u017c Legii Honorowej. Odszed\u0142 jednak z wojska i podj\u0105\u0142 prac\u0119, jako in\u017cynier
w firmie Jessie de Motya sk\u0105d zosta\u0142 oddelegowany do Ameryki.
W Nowym Jorku Jerzmanowski, jako przedsi\u0119biorca zarabiaj\u0105c du\u017c\u0105 fortun\u0119 nie zapomina
o powsta\u0144cach i Polsce, prasa wielokrotnie donosi\u0142a o hojnych datkach, jakimi obdarza\u0142 m.in.
Towarzystwo Wzajemnej Pomocy uczestnik\u00f3w powstania 1863-1864 roku, b\u0105d\u017a te\u017c przekazywa\u0142 na cele
weteran\u00f3w poprzez swojego przyjaciela Adama Asnyka. Warto jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce ta drog\u0105 pomaga\u0142
r\u00f3wnie\u017c weteranom Powstania Listopadowego, wspiera\u0142 budow\u0119 powsta\u0144czych pomnik\u00f3w mi\u0119dzy
innymi w Rzeszowie.
By\u0142 wielkim darczy\u0144c\u0105 dla dzia\u0142alno\u015bci prowadzonej przez swojego przyjaciela z powstania Adama
Chmielewskiego \u2013 Brata Alberta wspieraj\u0105c jego jad\u0142odajni\u0119 i przytulisko, w kt\u00f3rym k\u0105t i straw\u0119 znale\u017ali
weterani powsta\u0144czych walk. W\u015br\u00f3d nich najch\u0119tniej przebywa\u0142, kiedy ju\u017c zamieszka\u0142 na sta\u0142e
w podkrakowskim Prokocimiu \u201e a wi\u0119c w Galicji, o kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0142, \u017ce jest t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Polski, gdzie
dotychczas nie jest poczytywanym za zbrodni\u0119 nazywa\u0107 si\u0119 Polakiem\u201d.
Udzia\u0142 w powstaniu ukszta\u0142towa\u0142 w Jerzmanowskim \u017cyciow\u0105 ide\u0119, do kt\u00f3rej konsekwentnie d\u0105\u017cy\u0142
przez ca\u0142e swoje \u017cycie i kt\u00f3rej pozosta\u0142 wierny poprzez sw\u00f3j testament. W Nowym Jorku podczas
obchod\u00f3w 24 rocznicy powstania styczniowego w 1887 roku m\u00f3wi\u0142: (\u2026) \u201ew wieku lat m\u0142odocianych
zaciska\u0142em pi\u0119\u015bci widz\u0105c sromotne z nami obchodzenie si\u0119 wrog\u00f3w. Stawszy si\u0119 m\u0119\u017cem chwyci\u0142em
za or\u0119\u017c. I ja walczy\u0142em w szeregach powsta\u0144c\u00f3w roku 1863 z modlitw\u0105 w sercu; \u201eWolno\u015b\u0107, daj nam
Panie!\u201d Gdym chwyci\u0142 za kij pielgrzymi polskiego tu\u0142acza, jedna tylko my\u015bl mn\u0105 kierowa\u0142a –
zdoby\u0107 fortun\u0119 (\u2026). Pragn\u0105\u0142em fortuny, bo czu\u0142em, \u017ce to jest pot\u0119ga, kt\u00f3rej nam , je\u017c eli
istotnie przewodniczy nam zamiar odbudowania Polski (\u2026).
Ta wypowied\u017a znakomicie oddaje tak\u017ce ewolucj\u0119 osoby Jerzmanowskiego w jego podej\u015bciu do sprawy
Polski.<\/p>\n\n\n\n

Opracowa\u0142 Andrzej Ulman
Prezes
Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Prokocimia <\/p>\n\n\n\n